Tacirin tutmuş olduğu ticari defterler tacire karşı açılmış davalarda delil olarak kullanılabilir. (defterin sahibi aleyhine kanıt olması) Benzer şekilde, somut uyuşmazlığın kanunda belirtilen koşulları sağlaması halinde, ispat aşamasında tacirin kendi tuttuğu defterlerden yararlanması da mümkündür. (defterin sahibi lehine kanıt olması)

 

Ticari defterlerin delil olarak kullanılması Türk Ticaret Kanununda değil Hukuk Muhakemeleri Kanununda düzenlenmiştir.

 

  1. A) Ticari Defterlerin Sahibi Aleyhine Delil Olması:

 

Tacirin kendi tuttuğu ticari defterlerin tacir aleyhine delil olarak kullanılması mümkündür. Tacirin taraf olduğu bir davada karşı tarafın, ileri sürdüğü iddiaları, tacirin ticari defterleri ile kanıtlayacağını ve defterlerin içeriğini kabul edeceğini ileri sürmesi halinde tacirin defterlerini ibraz etmesi gerekir.

 

Defterlerin tacir aleyhine kanıt oluşturabilmesi için:

 

İddiasını ispat için tacirin defterine dayanan tarafın tacir olması gerekmez.

Dava ticari dava olmasa da defter tacirin aleyhine kullanılabilir.

Defterin kanuna uygun tutulması gerekmez.

 

Olası İhtimaller:

 

  • Tacir ticari defterlerini ibrazdan kaçınırsa: Defterlerin ibrazını istemiş olan taraf, iddiasını ispat etmiş sayılır. (Tacirin defterleri zayi olmasına rağmen zayi belgesini zamanında almaması da defter ibrazından kaçınmanın sonuçlarını doğurur.)

 

  • Tacir ticari defterlerini ibraz ederse:

 

  1. a) Eğer defter kayıtları iddia sahibini doğruluyorsa, diğer bir deyişle defter tacirin aleyhine deliller içeriyorsa (örneğin tacirin mal satın aldığını içeren kayıt varsa ancak ödeme yapıldığına ilişkin kayıt yoksa) hâkim, iddia sahibinin davasını kabul eder.

 

  1. b) Defter kayıtları, iddia sahibini doğrulayıcı değil ise, başka bir ifadeyle hem tacir aleyhine hem de lehine kayıtlar içeriyorsa (örneğin hem malın alındığı hem de bedelin ödendiği kaydını içeriyorsa) mahkeme defterlerin kanuna uygun tutulup tutulmadığını inceler.

 

Bu durumda defterler kanuna uygun olarak tutulmamışsa (örneğin açılış kapanış onayları zamanında yapılmamışsa), defter sahibinin lehine olan kayıtlar dikkate alınmaz. Tacir başka delillerle karşı tarafın iddiasını çürütemezse (örneğin fatura), iddia sahibi iddiasını ispatlamış sayılır. Defterler kanuna uygun tutulmuşsa lehe ve aleyhe kanıtlar birbirinden ayrılamayacağından karşı tarafın iddiası defter vasıtasıyla ispat edilememiş sayılır. Eğer iddia sahibi tacir aleyhine başka kanıt ileri süremezse davayı kaybeder.

  

 

  1. B) Ticari Defterlerin Sahibi Lehine Delil Olması:

 

Bir kişinin kendi düzenlediği belgelerin, kendisi lehine delil olması kural olarak mümkün olmamasına karşın ticari defterler bu kuralın bir istisnasını teşkil etmektedir. Defterlerin sahibi lehine delil olabilmesi için:

 

  • Davanın her iki tarafının da ticari defter tutmakla yükümlü olan kişilerden oluşması gerekir.

 

  • Dava konusu uyuşmazlığın, her iki taraf için de ticari deftere kaydedilmesi gereken hususlardan olması gerekir. (her iki taraf için ticari iş niteliğinde olan bir işin varlığı)

 

  • Kanıt olarak gösterilen defterlerin kanuna uygun olarak tutulmuş olması gerekir. Kanunda tutulması zorunlu olan defterlerin tamamının tutulmuş olması, birbirlerini doğrulaması ve defterlerin açılış-kapanış onaylarının zamanında yapılmış olması gerekir. (Ticari defterlerin lehe kanıt olarak kullanılabilmesi için defter kayıtlarının dayanağını oluşturan belge, yazışma vs. belgenin de ibrazına gerek yoktur.)

 

  • Karşı tarafın, ileri sürülen ve tacirin kendi defter kayıtları ile doğrulanan iddiaların aksini, kendi defterleri ile veya diğer geçerli kanıtlarla çürütememiş olması gerekir. Her iki tarafın defterleri kanuna uygun olarak tutulmuş ve defterlerdeki kayıtlar iddia sahibinin iddiaları ile aynı doğrultuda ise, iddiasını defterleri ile kanıtlamak isteyen tarafın iddiaları kanıtlanmış sayılır. Eğer her iki tarafın defterleri, kanuna uygun olarak tutulduğu hâlde, birbirini doğrulamıyorsa, defterler delil olarak kullanılamaz.

 

  • Defter kayıtlarının birbirini doğrulaması gerekir.

 

 

Lütfen bizi takip edin ve beğenin:
error